De spelregels van pool, in de volgorde van een partij

Pool speel je op een tafel met zes pockets, met één witte speelbal en genummerde objectballen. Met de keu stoot je alleen tegen de speelbal, en de objectballen moeten in een pocket vallen. Welke ballen je mag spelen en wanneer je wint, verschilt per spel: 8-ball, 9-ball of 10-ball. Hieronder staan de regels in de volgorde waarin je ze aan de tafel tegenkomt.

Pool speel je op een rechthoekige tafel met een laken erover. Rond het speelvlak loopt de band, de rubberen rand. In de band zitten zes pockets: vier in de hoeken en twee halverwege de lange kanten. De korte band aan de hoofdkant heet de hoofdband, de korte band aan de voetkant heet de voetband.

Over het speelvlak lopen denkbeeldige lijnen. De hoofdlijn loopt over de breedte van de tafel op een kwart van de hoofdband. Het stuk tussen de hoofdband en de hoofdlijn heet het hoofdveld. Door het midden loopt over de lengte de lengtelijn. Op een kwart van de voetband ligt de voetspot, de stip waar de voorste bal van de rack ligt.

De WPA (World Pool-Billiards Association), de wereldbond, kent twee maten voor een wedstrijdtafel. Het speelvlak van een tafel van 9 voet is 254 bij 127 centimeter, van 8 voet 234 bij 117 centimeter. Het speelvlak ligt 74 tot 79 centimeter boven de vloer.

Een complete set bestaat uit één witte speelbal en vijftien genummerde objectballen. Een bal heeft een doorsnede van 5,7 centimeter. De 1 tot en met 7 zijn vol, de 8 is zwart en de 9 tot en met 15 zijn half. Bij 8-ball gebruik je alle vijftien objectballen, bij 9-ball de 1 tot en met 9 en bij 10-ball de 1 tot en met 10.

De keu bestaat uit vier delen: de tip, de ferrule, de shaft en de butt. De tip is de leren punt die de speelbal raakt. Een keu is minstens 101,6 centimeter lang en weegt hoogstens 709 gram. De tip is hoogstens 1,4 centimeter breed. Je mag tijdens een partij van keu wisselen.

Op de tip doe je krijt. Krijt voorkomt een miscue: de tip glijdt van de speelbal af. Kom je met je hand niet bij de speelbal, dan gebruik je de brug, een stok met aan het eind een kop met inkepingen. Je mag hoogstens twee bruggen gebruiken en krijt nooit als merkteken.

Een partij begint met de lag. Jij en je tegenstander spelen allebei een bal vanuit het hoofdveld naar de voetband en terug. Jullie stoten ongeveer tegelijk. Wie zijn bal het dichtst bij de hoofdband laat stoppen, wint de lag.

Je lag is fout en kan niet winnen als jouw bal:

• over de lengtelijn komt, op de helft van je tegenstander
• de voetband vaker of minder vaak dan één keer raakt
• in een pocket valt of van de tafel gaat
• een lange band raakt
• in de bek van een hoekpocket blijft liggen, voorbij de neus van de hoofdband

Is één lag fout en de andere goed, dan wint de goede lag. Zijn beide lags fout, of ziet de scheidsrechter niet welke bal het dichtst bij de hoofdband ligt, dan laggen jullie opnieuw.

Wie de lag wint, kiest wie de eerste break doet. Je mag dus ook je tegenstander laten breken. De break is de openingsstoot van elke rack. In 8-ball, 9-ball en 10-ball wisselt de break per rack: na jouw break breekt je tegenstander de volgende rack, daarna jij weer. Na een patstelling breekt dezelfde speler die rack opnieuw.

Racken is de ballen opzetten voor de break. Je gebruikt een driehoek of een racksjabloon, een dun vel met gaatjes dat onder de ballen op het laken ligt. De ballen liggen zo strak mogelijk tegen elkaar en elke bal raakt zijn buren. Bij 8-ball en 10-ball leg je de overige ballen neer zoals ze komen, zonder een patroon te kiezen.

Bij de break ligt de speelbal in het hoofdveld. Je mag hem daar overal neerleggen en verplaatsen tot je stoot. Bij de break zeg je in geen van de drie spellen iets aan. Bij 9-ball en 10-ball raakt de speelbal eerst de 1-bal, anders is de break een foul. Bij 8-ball hoeft de speelbal geen bepaalde bal als eerste te raken.

Valt er bij de break geen bal, dan moeten minstens vier objectballen een band raken. Pot je een objectbal, dan is aan die eis voldaan. Haal je de eis niet, dan verschilt per spel wat er volgt.

Valt bij 8-ball de 8-bal op een geldige break, dan is dat geen foul en ook geen winst. Jij kiest: de 8-bal terugzetten en verder spelen met de ballen zoals ze liggen, of opnieuw breken. Bij 9-ball wint de speler die de 9-bal geldig pot, ook op de break. Valt de 10-bal op de break, dan wordt hij teruggezet.

Na de break speel je om de beurt. Eén keer de speelbal raken heet een stoot. De stoot eindigt pas als alle ballen stilliggen en niet meer draaien. Je blijft aan tafel zolang je zonder foul een bal pot die mag. Pot je niets, dan speelt je tegenstander verder met de speelbal waar hij ligt.

Bij 8-ball en 10-ball is de bal die mag de bal die je aanzei, bij 9-ball elke bal die zonder foul valt. Na een break zonder foul mag bij 9-ball en 10-ball de speler aan tafel een push out spelen, een vrije stoot. Bij 8-ball begint het spel na de break met de open tafel.

Een foul is een overtreding van de spelregels. Maak je een foul, dan is je beurt voorbij. Een foul telt alleen als iemand hem meldt voordat de volgende stoot begint. Gebeuren er in één stoot meer fouls tegelijk, dan telt alleen de zwaarste. Na elke standaardfoul krijgt je tegenstander ball-in-hand. Standaardfouls zijn bijvoorbeeld:

• de speelbal valt in een pocket of komt van de tafel, de scratch
• de speelbal raakt eerst een bal die je niet mag spelen
• geen bal in een pocket en na het contact raakt geen bal een band
• een objectbal komt van de tafel
• geen voet op de vloer op het moment dat de tip de speelbal raakt
• je raakt een bal aan anders dan met de stoot
• je stoot terwijl een bal nog rolt of draait

Bij ball-in-hand mag je de speelbal overal op het speelvlak neerleggen en blijven verschuiven tot je stoot. Dat mag ook met je keu, zolang je geen voorwaartse stootbeweging maakt. Bij de break en bij 8-ball na een foul op de break mag de speelbal alleen in het hoofdveld liggen.

Een ernstige foul kost meer, meestal de rack. Bij 8-ball zijn dat de fouten met de 8-bal. Bij 9-ball en 10-ball is het drie fouls op rij, zonder een stoot zonder foul ertussen. Sta je op twee fouls, dan moet de scheidsrechter je dat zeggen als je aan tafel komt.

Bij 8-ball vormen de objectballen twee groepen van zeven: de volle 1 tot en met 7 en de halve 9 tot en met 15. De 8-bal hoort bij geen van beide groepen. Na de break is de tafel open: de groepen zijn nog niet verdeeld. Pot je de aangezegde bal zonder foul in de aangezegde pocket, dan is de groep van die bal van jou.

Aan een open tafel mag je elke bal eerst raken, behalve de 8-bal. Zodra de groepen verdeeld zijn, raakt de speelbal eerst een bal uit je eigen groep.

Bij 8-ball zeg je elke stoot aan, behalve de break: je zegt welke bal in welke pocket gaat. Een stoot die voor iedereen duidelijk is, hoef je niet aan te zeggen. Hoe de bal in de pocket komt, is niet van belang. Je blijft aan tafel zolang je de aangezegde bal in de aangezegde pocket pot.

Valt de aangezegde bal niet in de aangezegde pocket, dan is je beurt voorbij. Een andere bal die valt, blijft in de pocket. In plaats van bal en pocket mag je ook “safety” aanzeggen. Na een safety gaat de beurt altijd over, ook als er een bal in een pocket valt.

Pas als al je zeven ballen van de tafel zijn, speel je op de 8-bal. Pot je de 8-bal zonder foul in de aangezegde pocket, dan win je de rack. Buiten de break verlies je de rack als je:

• de 8-bal pot en in dezelfde stoot een foul maakt
• de 8-bal pot voordat al je eigen zeven ballen van de tafel zijn
• de 8-bal pot in een andere pocket dan je aanzei
• de 8-bal van de tafel speelt

Bij 9-ball en 10-ball speel je de ballen op volgorde van nummer, van laag naar hoog. De speelbal raakt bij elke stoot eerst de laagste bal op tafel. Raak je eerst een andere bal, dan is dat een foul. Welke bal daarna in een pocket valt, maakt voor de volgorde niet uit.

Direct na een break zonder foul mag de speler van de tweede stoot een push out spelen, de vrije stoot na de break. Je maakt vooraf bekend dat je een push out speelt. Bij een push out gelden verkeerde bal eerst en geen band na contact niet. Na een push out zonder foul kiest je tegenstander wie er verder speelt.

Bij 9-ball zeg je niets aan. Elke bal die zonder foul in een pocket valt, telt. Pot je de 9-bal zonder foul, dan win je de rack, ook met andere ballen nog op tafel. Deze regel geldt bij elke stoot behalve de push out.

Bij 10-ball zeg je elke stoot aan, behalve de break. Pot je een bal zonder foul, maar niet de aangezegde bal in de aangezegde pocket, dan kiest je tegenstander wie de volgende stoot speelt. De 10-bal wint alleen als laatste bal, aangezegd en zonder foul. Valt de 10-bal eerder, dan wordt hij teruggezet.

Bij 8-ball, 9-ball en 10-ball is elke gewonnen rack een punt. Wie als eerste het afgesproken aantal racks heeft, wint de partij. Spelers noemen zo'n partij een race. Hoeveel racks er nodig zijn, verschilt per toernooi en per ronde. Je bent zelf verantwoordelijk voor het kennen van de regels.

De scheidsrechter beslist over wat er aan tafel gebeurde. Je mag hem vragen zijn beslissing nog eens te bekijken. Zijn beslissing over de feiten is definitief. Vind je dat hij een regel verkeerd toepast, dan vraag je een uitspraak aan de wedstrijdleiding. Staat er geen scheidsrechter, dan nemen jullie samen deze rol.

Een bal die tegen een andere bal of tegen de band ligt, heet vast. Laat vooraf vaststellen dat een bal vast ligt, anders geldt hij als los. Wie opgeeft, verliest de partij. Een patstelling roept de scheidsrechter uit als het spel na drie extra beurten per speler nog niet vooruitkomt. De speler die de rack oorspronkelijk brak, breekt dan opnieuw.

Terwijl de ander aan tafel is zit of sta je stil, buiten de lijn van de stoot. Loop pas naar de tafel als alle ballen stilliggen. Zonder scheidsrechter ben jij de scheidsrechter van je eigen stoot: een foul van jezelf meld je direct. Je zegt niets bij een misser van de ander. Voor en na de partij geef je elkaar een hand.

De regels zeggen wat mag. Techniek en tactiek gaan over wat werkt. Pool is een sport van herhaling. Wie elke stoot met dezelfde houding, dezelfde brug en dezelfde beweging speelt, raakt de speelbal elke keer op het gekozen punt. Elk raakpunt doet iets anders met de speelbal nadat hij de objectbal heeft geraakt.

Kijk eerst naar de bal daarna, kies dan het raakpunt op de speelbal. Is de pot te moeilijk, dan speel je een safety. Je legt de speelbal zo neer dat de ander geen zicht heeft op een bal die hij mag spelen. Ook een safety voldoet aan de regels: eerst een bal die mag, dan een band.