8-ball: open tafel, groepen en aanzeggen

8-ball is het spel dat bijna iedereen kent uit het café. Je speelt het met vijftien genummerde objectballen en de speelbal, de witte bal waar je tegen stoot. De objectballen vormen twee groepen van zeven: de volle, de 1 tot en met 7, en de halve, de 9 tot en met 15. De 8-bal hoort bij geen van beide groepen. Jij krijgt in de loop van de rack een groep, je tegenstander de andere. Je wint de rack door eerst al je zeven ballen te potten en daarna de 8-bal. Een rack is één spel van de break tot de laatste bal. Een partij bestaat uit een aantal racks.

Bij 8-ball zeg je elke stoot aan, behalve de break: je zegt welke bal in welke pocket gaat. Alles over aanzeggen staat verderop in deze les. Maak je een foul, dan komt je tegenstander aan tafel met ball-in-hand: hij mag de speelbal overal op het speelvlak neerleggen. Welke stoten een foul zijn, staat in les 4. Deze les gaat over wat alleen bij 8-ball geldt.

De tafel is open

Bij de break ligt de speelbal in het hoofdveld. Je zegt geen bal aan en je hoeft geen bepaalde bal als eerste te raken. Pot je op de break een bal zonder foul, dan blijf je aan tafel. De groepen zijn dan nog niet verdeeld: de tafel is open. Ook als niemand op de break een bal pot, begint de tegenstander aan een open tafel. Wat een geldige break is en wat er volgt als hij niet geldig is, staat in les 3.

De 8-bal op de break

Valt de 8-bal op een geldige break, dan is dat geen foul en ook geen winst. Jij kiest: de 8-bal wordt teruggezet en je speelt verder met de ballen zoals ze liggen, of je breekt opnieuw. Valt de 8-bal op een break met een foul, dan kiest je tegenstander. De 8-bal wordt teruggezet en hij krijgt ball-in-hand in het hoofdveld, of hij breekt zelf opnieuw. Terugzetten betekent dat de bal op de lengtelijn bij de voetspot komt te liggen. De 8-bal is de enige bal die bij 8-ball ooit wordt teruggezet, en alleen na de break. Elke andere gepotte bal blijft in de pocket.

Elke stoot aanzeggen, ook aan een open tafel

Zolang de tafel open is, zeg je voor elke stoot aan welke bal je wilt potten. Je eerste aangezegde bal die valt, bepaalt aan een open tafel je groep. Pot je de aangezegde bal zonder foul in de aangezegde pocket, dan is de groep van die bal vanaf dat moment van jou. Je tegenstander krijgt de andere groep. Pot je de aangezegde bal niet, dan blijft de tafel open en gaat de beurt over.

Pot je de aangezegde bal en valt er in dezelfde stoot ook een bal van de andere groep, dan blijft die bal in de pocket. Je groep is de groep van de bal die je aanzei.

Aan een open tafel mag je elke bal eerst raken, behalve de 8-bal

Aan een open tafel mag de speelbal elke objectbal als eerste raken, ook een bal van de groep die je niet aanzegt. Alleen de 8-bal mag niet als eerste geraakt worden. Raak je aan een open tafel de 8-bal als eerste, dan is dat een foul. Daarop bestaat één uitzondering. Is aan een open tafel een hele groep van zeven al van de tafel, dan mag je die groep tijdelijk claimen. Je speelt dan op de 8-bal en kunt daarmee de rack winnen.

Bal en pocket

Aanzeggen betekent dat je zegt welke bal in welke pocket gaat. Een stoot die voor iedereen duidelijk is, hoef je niet aan te zeggen, zoals een bal recht voor een pocket. Bij elke stoot waarover verwarring kan ontstaan, bijvoorbeeld via een band of via een andere bal, zeg je bal en pocket. Hoe de bal in de pocket komt, is niet van belang. Hoeveel banden de speelbal raakt en welke andere ballen onderweg worden geraakt of meevallen, telt niet. Je zegt per stoot één bal aan. Weet de scheidsrechter of je tegenstander niet wat je gaat spelen, dan mag hij je vragen de stoot aan te zeggen.

Op de tekening zie je een aangezegde stoot: deze bal, in die pocket. De lijn laat zien hoe de bal naar de aangezegde pocket loopt.

Je blijft aan tafel zolang je aangezegde ballen pot

Elke stoot behalve de break zeg je aan. Zodra de groepen verdeeld zijn, is de aangezegde bal een bal uit je eigen groep. Zijn al je zeven ballen weg, dan is de 8-bal je aangezegde bal. Je blijft aan tafel zolang je de aangezegde bal in de aangezegde pocket pot zonder foul. Valt er bij zo'n stoot nog een andere bal mee, dan blijft die bal in de pocket. Valt de 8-bal mee, dan verlies je de rack.

Een bal die je niet aanzei

Valt de aangezegde bal niet in de aangezegde pocket, dan is de stoot niet gelukt. Een bal die je niet aanzei blijft in de pocket en je beurt is voorbij. Hetzelfde geldt voor de aangezegde bal die in een andere pocket valt. Is het een bal uit je eigen groep, dan heb je een bal minder te potten, maar je tegenstander komt aan tafel. Is het een bal van je tegenstander, dan heb je hem een bal geholpen.

Safety

In plaats van bal en pocket mag je "safety" aanzeggen. Een safety is een verdedigende stoot die je aankondigt: je probeert de speelbal zo neer te leggen dat je tegenstander het moeilijk heeft. Na een safety gaat de beurt altijd over, ook als er een bal in een pocket valt. Een bal die bij een safety valt, blijft in de pocket. Zeg een safety altijd vooraf aan, aan de scheidsrechter of aan je tegenstander. Zonder aanzeggen is een bal die valt een gelukte stoot of een mislukte stoot, maar geen safety.

De 8-bal is de laatste bal

Pas als al je zeven ballen van de tafel zijn, speel je op de 8-bal. Pot je de 8-bal zonder foul in de aangezegde pocket, dan win je de rack. Tot dat moment mag je de 8-bal niet potten en ook niet als eerste raken.

Vier manieren om de rack te verliezen

Je verliest de rack als je:

1. de 8-bal pot en in dezelfde stoot een foul maakt, bijvoorbeeld een scratch;
2. de 8-bal pot voordat al je eigen zeven ballen van de tafel zijn;
3. de 8-bal pot in een andere pocket dan je aanzei;
4. de 8-bal van de tafel speelt.

De 8-bal potten met een foul, te vroeg of in de verkeerde pocket kost de rack. De 8-bal van de tafel spelen kost de rack ook. Deze vier zijn ernstige fouls. Ze gelden niet bij de break: wat er gebeurt als de 8-bal op de break valt, las je in 05.2. Andere ernstige fouls kent 8-ball niet. Drie fouls op rij kost bij 8-ball geen rack, las je in les 4. Onsportief gedrag kan wel meer kosten; daarover gaat les 7.

Standaardfouls

Alle standaardfouls uit les 4 gelden bij 8-ball. Na elke standaardfoul krijgt je tegenstander ball-in-hand, overal op het speelvlak. Twee fouls verdienen bij 8-ball een extra woord.

• Verkeerde bal eerst: de eerste bal die de speelbal raakt, moet een bal uit je eigen groep zijn. Alleen aan een open tafel mag het ook een andere bal zijn, behalve de 8-bal.
• Objectbal van de tafel: de bal blijft van de tafel. Alleen de 8-bal wordt teruggezet, en alleen als het op de break gebeurt. Speel je de 8-bal later in de rack van de tafel, dan verlies je de rack.

Patstelling

Ziet de scheidsrechter dat het spel niet meer opschiet, bijvoorbeeld omdat jullie allebei alleen nog safeties spelen, dan kan hij een patstelling uitroepen. Hoe dat gaat, lees je in les 7. Bij 8-ball wordt na een patstelling de rack opnieuw gespeeld. De speler die de rack brak, breekt opnieuw.

1. Zeg bij je volgende partij elke stoot hardop aan met bal en pocket, ook de stoten die voor iedereen duidelijk zijn. Zo went het snel.
2. Speel een rack en kijk na de break eerst welke groep de meeste makkelijke ballen heeft voordat je een bal aanzegt. Aan een open tafel kies jij.
3. Stop voordat je op de 8-bal speelt. Tel of al je zeven ballen weg zijn en zeg de pocket aan.

Wie de 8-bal pas als laatste speelt, elke stoot aanzegt en bij de 8-bal geen foul maakt, verliest geen rack door een regel.

De vijf dingen die je uit deze les moet onthouden:

1. Je eerste aangezegde bal die valt, bepaalt aan een open tafel je groep.
2. Aan een open tafel mag je elke bal eerst raken, behalve de 8-bal.
3. Je blijft aan tafel zolang je de aangezegde bal in de aangezegde pocket pot.
4. Een bal die je niet aanzei blijft in de pocket en je beurt is voorbij.
5. De 8-bal potten met een foul, te vroeg of in de verkeerde pocket kost de rack.